Φάρμακα στο νερό της βρύσης: τι σημαίνουν τα ελάχιστα ίχνη στην εγκυμοσύνη και για τα μωρά

Ίχνη φαρμάκων — παυσίπονα, αντιβιοτικά, αντιεπιληπτικά και σταθεροποιητές της διάθεσης, ορμόνες — βρίσκονται σε ποτάμια, υπόγεια νερά και ορισμένα πόσιμα νερά σε όλο τον κόσμο. Από όλους τους ρύπους της αρχικής μας σελίδας, εδώ η ειλικρινής απάντηση είναι η πιο καθησυχαστική: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατέληξε ότι αισθητή βλάβη στην υγεία από αυτά τα ίχνη είναι πολύ απίθανη.

Οι ποσότητες είναι ελάχιστες. Μετρώνται σε νανογραμμάρια ανά λίτρο — δισεκατομμυριοστά του γραμμαρίου — και είναι συνήθως πάνω από χίλιες φορές κάτω από τη μικρότερη δόση που θα έδινε ένας γιατρός. Μια ανάλυση υπολόγισε ότι θα χρειαζόταν από 3,4 έως 34.000 χρόνια κατανάλωσης νερού βρύσης για να πάρει κανείς μία μόνο δόση από τα φάρμακα που εξέτασε.

Γιατί λοιπόν γράφουμε γι’ αυτό; Επειδή το «πολύ χαμηλός για έναν υγιή ενήλικα» δεν είναι ακριβώς το ίδιο ερώτημα με το «πολύ χαμηλός για ένα αγέννητο μωρό ή ένα νεογνό», και οι επιστήμονες προσέχουν να τα κρατούν χωριστά.

Γιατί η εγκυμοσύνη και η πρώτη παιδική ηλικία εξετάζονται χωριστά

• Τα μωρά πίνουν περισσότερο για το μέγεθός τους. Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά πίνουν πολύ περισσότερο νερό σε σχέση με το βάρος τους από ό,τι οι ενήλικες, άρα η έκθεσή τους σε ό,τι περιέχει το νερό είναι μεγαλύτερη. Μια ανάλυση υπολόγισε τον σχετικό κίνδυνο για τα παιδιά έως και οκτώ φορές μεγαλύτερο από ενός ενήλικα.
• Ο οργανισμός τους αποβάλλει τα φάρμακα πιο αργά. Το έμβρυο και το νεογνό έχουν ανώριμα ηπατικά ένζυμα και νεφρά, γι’ αυτό πολλά φάρμακα δίνονται σε άλλη δόση στα μωρά, ή δεν δίνονται καθόλου.
• Φάρμακα που δεν δίνονται ποτέ στην εγκυμοσύνη. Ορισμένα από τα φάρμακα που ανιχνεύονται στο νερό είναι από εκείνα που οι γιατροί αποφεύγουν στην εγκυμοσύνη, ή που δεν έχει αποδειχθεί ότι είναι ασφαλή για παιδιά. Σε επίπεδο ιχνών αυτό είναι θεωρητική ανησυχία, όχι αποδεδειγμένη βλάβη.
• Μείγματα. Οι περισσότερες αξιολογήσεις ασφάλειας εξετάζουν ένα φάρμακο τη φορά. Τι μπορεί να κάνει η πολυετής, πολύ χαμηλή έκθεση σε πολλά διαφορετικά ίχνη μαζί δεν είναι καλά κατανοητό, και αυτός είναι ο κύριος λόγος που η έρευνα συνεχίζεται.

Ορμόνες στο νερό

Οι ορμόνες τραβούν τη μεγαλύτερη προσοχή, γιατί δρουν σε πολύ μικρές δόσεις — τα συνθετικά οιστρογόνα των αντισυλληπτικών και οι φυσικές ορμόνες που αποβάλλουν οι άνθρωποι και τα ζώα των εκτροφών. Και εδώ το εύρημα είναι καθησυχαστικό. Μια αξιολόγηση κινδύνου στις ΗΠΑ βρήκε ότι ένα παιδί παίρνει περίπου 150 φορές περισσότερα οιστρογόνα από το γάλα απ’ ό,τι από το πόσιμο νερό, και κατέληξε ότι τα οιστρογόνα στο πόσιμο νερό δεν προκαλούν βλάβη, ακόμη και στις πιο ευαίσθητες ομάδες.

Αντιβιοτικά

Τα ίχνη αντιβιοτικών θέτουν ένα διαφορετικό ερώτημα. Η ανησυχία αφορά λιγότερο αυτόν που πίνει το νερό και περισσότερο τα βακτήρια στα ποτάμια και στα λύματα, που μπορεί να γίνουν ανθεκτικά στα φάρμακα — πρόβλημα για όλους, και λόγος να κρατάμε τα αντιβιοτικά έξω από το νερό εξαρχής.

Πώς φτάνουν τα φάρμακα στο νερό

• Μέσα από τον οργανισμό μας. Το σώμα αξιοποιεί μόνο μέρος των περισσότερων φαρμάκων· το υπόλοιπο αποβάλλεται με τα ούρα και καταλήγει στην αποχέτευση. Είναι μακράν η κύρια οδός, και δεν φταίει κανείς.
• Στην τουαλέτα ή στον νεροχύτη. Παλιότερα τα φάρμακα που περίσσευαν πετιούνταν στην τουαλέτα. Σήμερα η σύσταση είναι να επιστρέφονται: στις ΗΠΑ ο FDA συστήνει σημείο επιστροφής για σχεδόν όλα τα αχρησιμοποίητα φάρμακα.
• Η κτηνοτροφία και η βιομηχανία προσθέτουν επίσης, μέσω της κοπριάς των ζώων και των αποβλήτων των εργοστασίων.

Τι μπορείτε να κάνετε

• Συνεχίστε τα φάρμακα που χρειάζεστε. Τίποτα σχετικά με τα ίχνη φαρμάκων στο νερό δεν είναι λόγος να αλλάξετε μια αγωγή, στην εγκυμοσύνη ή οποτεδήποτε. Οι απορίες για τα φάρμακα είναι για τον γιατρό σας, όχι για τη βρύση.
• Επιστρέφετε τα φάρμακα που δεν χρειάζεστε σε φαρμακείο ή σημείο συλλογής ληγμένων φαρμάκων, αντί να τα πετάτε στην τουαλέτα.
• Αν θέλετε έτσι κι αλλιώς να μειώσετε την έκθεσή σας, τα φίλτρα ενεργού άνθρακα και αντίστροφης όσμωσης στη βρύση αφαιρούν μεγάλο μέρος αυτών των ιχνών, μαζί με άλλους ρύπους της λίστας μας.

Γιατί μας αφορά

Το Ίδρυμα χρηματοδοτεί συστήματα νερού για παιδικά χωριά, ξενώνες και δομές φιλοξενίας στην Ελλάδα, ενώ στη Νέα Υόρκη και το Νιου Τζέρσεϊ χτίζουμε συνεργασίες με οργανισμούς που φιλοξενούν έγκυες, νέες μητέρες και τα μωρά τους. Προτιμούμε να τους λέμε την αλήθεια παρά να τους τρομάζουμε. Γι’ αυτόν τον ρύπο τα στοιχεία είναι κυρίως καθησυχαστικά, και οι κίνδυνοι που μετρούν περισσότερο, όπως ο μόλυβδος, το αρσενικό και τα βακτήρια, είναι αυτοί που ελέγχουμε και αντιμετωπίζουμε πρώτα.

Αν θέλετε να μας βοηθήσετε να φέρουμε καθαρό νερό σε περισσότερες μητέρες και παιδιά, οι τρόποι δωρεάς είναι στη σελίδα δωρεών.

Πηγές

1. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Pharmaceuticals in drinking-water (2012).
2. Collier, Pharmaceutical contaminants in potable water: potential concerns for pregnant women and children, EcoHealth (2007).
3. Caldwell κ.ά., An assessment of potential exposure and risk from estrogens in drinking water, Environmental Health Perspectives (2010).
4. Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA), Relative risk of pharmaceuticals in wastewater (σύνοψη έρευνας, αρχείο 2017).
5. US Food and Drug Administration (FDA), Where and how to dispose of unused medicines.