PFAS στην εγκυμοσύνη: τι μπορεί να σημαίνουν τα «αιώνια χημικά» για τη μητέρα και το μωρό

Τα PFAS συσσωρεύονται στον οργανισμό για χρόνια, περνούν τον πλακούντα και φτάνουν στο μητρικό γάλα. Τι λένε οι μεγάλοι υγειονομικοί φορείς για τη μητέρα και το μωρό, πόσο ισχυρό είναι κάθε εύρημα, και τι μπορεί να κάνει μια οικογένεια.

Τα PFAS — υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες ουσίες, τα λεγόμενα «αιώνια χημικά» — είναι συνθετικές ενώσεις που σχεδόν δεν διασπώνται στο περιβάλλον και αποβάλλονται από τον ανθρώπινο οργανισμό πολύ αργά. Συσσωρεύονται με τα χρόνια. Γι’ αυτό δύο ομάδες μετρούν περισσότερο από όλες: οι γυναίκες που είναι έγκυες ή θέλουν να γίνουν, και τα μωρά και τα μικρά παιδιά που κυοφορούν και θρέφουν.

Παρακάτω συνοψίζουμε τι δείχνουν τα στοιχεία σύμφωνα με τους μεγάλους υγειονομικούς φορείς — την Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA), τον Οργανισμό Τοξικών Ουσιών και Μητρώου Νόσων (ATSDR, μέρος των CDC) και τις Εθνικές Ακαδημίες Επιστημών, Μηχανικής και Ιατρικής των ΗΠΑ — μαζί με μερικές από τις μεγαλύτερες πρόσφατες μελέτες. Προσπαθήσαμε να πούμε πόσο ισχυρό είναι κάθε εύρημα. Το «συνδέεται με» δεν είναι το ίδιο με το «προκαλεί», και ένας ανήσυχος γονιός δικαιούται να ξέρει τη διαφορά.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για τη μητέρα

Η εγκυμοσύνη αλλάζει γρήγορα τον οργανισμό — ορμόνες, μεταβολισμό, αρτηριακή πίεση — και είναι μια περίοδος όπου η έκθεση σε χημικές ουσίες μπορεί να μετράει περισσότερο από ό,τι συνήθως.

Υψηλή πίεση και προεκλαμψία. Η EPA περιλαμβάνει την αυξημένη αρτηριακή πίεση στις έγκυες στις πιθανές επιδράσεις των PFAS, και ο ATSDR αναφέρει την υπέρταση της κύησης και την προεκλαμψία για τα PFOA και PFOS. Οι Εθνικές Ακαδημίες κρίνουν τα στοιχεία περιορισμένα ή ενδεικτικά: υπαρκτή ένδειξη, όχι ακόμη βέβαιο συμπέρασμα.
Διαβήτης κύησης. Πολλές μελέτες συνδέουν τα υψηλότερα επίπεδα PFAS, ιδίως του PFOA, με υψηλότερο σάκχαρο στην εγκυμοσύνη και με διαβήτη κύησης — όχι όμως όλες. Μια ανασκόπηση του 2025 που συγκέντρωσε 28 μελέτες βρήκε ότι η συσχέτιση ισχύει συνολικά.
Γονιμότητα. Η EPA αναφέρει μειωμένη γονιμότητα. Σε μελέτη του 2023 με 1.032 γυναίκες που προσπαθούσαν να συλλάβουν στη Σιγκαπούρη, με επικεφαλής ερευνητές του Mount Sinai, όσες είχαν υψηλότερα επίπεδα PFAS χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να μείνουν έγκυες και είχαν μικρότερες πιθανότητες — έως και 40% μικρότερες, κατά την εκτίμηση των ερευνητών.
Η υγεία της ίδιας της μητέρας, χρόνια μετά. Στο Project Viva, μια μακροχρόνια μελέτη στη Μασαχουσέτη, οι γυναίκες με υψηλότερο PFOS στην αρχή της εγκυμοσύνης είχαν μεγαλύτερο βάρος και περισσότερο σωματικό λίπος σχεδόν 18 χρόνια αργότερα. Το βάρος που προστίθεται στη μέση ηλικία μετράει, γιατί αυξάνει τον κίνδυνο για διαβήτη και καρδιοπάθεια.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για τα μωρά και τα παιδιά

Τα PFAS περνούν τον πλακούντα, άρα το μωρό εκτίθεται πριν γεννηθεί, και περνούν στο μητρικό γάλα μετά τη γέννα. Αυτό δεν κάνει τον θηλασμό πρόβλημα — δείτε το πλαίσιο παρακάτω — εξηγεί όμως γιατί οι επιδράσεις μπορεί να φανούν τόσο νωρίς.

Συνεχίστε τον θηλασμό. Τα CDC, ο ATSDR και η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συμβουλεύουν όλοι τις μητέρες να συνεχίσουν: τα οφέλη του θηλασμού υπερτερούν των πιθανών κινδύνων από τα PFAS στο μητρικό γάλα. Αυτό που βοηθά είναι το νερό. Αν χρησιμοποιείτε βρεφικό γάλα σε σκόνη ή συμπυκνωμένο, να το ετοιμάζετε με νερό από ασφαλή πηγή.

Χαμηλότερο βάρος γέννησης. Είναι από τα πιο τεκμηριωμένα ευρήματα. Οι Εθνικές Ακαδημίες κρίνουν επαρκή τα στοιχεία ότι τα PFAS μειώνουν την ανάπτυξη του εμβρύου — την ισχυρότερη κατηγορία τους· κατά μέσο όρο η επίδραση στο βάρος γέννησης είναι μικρή.
Ασθενέστερη απόκριση στα εμβόλια. Επίσης επαρκή κατά τις Εθνικές Ακαδημίες: τα παιδιά με υψηλότερα επίπεδα PFAS παράγουν λιγότερα αντισώματα μετά τους συνήθεις εμβολιασμούς. Η EPA το περιγράφει ως μειωμένη ικανότητα του ανοσοποιητικού να αντιμετωπίζει λοιμώξεις.
Αρτηριακή πίεση στην παιδική και την εφηβική ηλικία. Στη μελέτη Boston Birth Cohort — 1.094 παιδιά που παρακολουθήθηκαν για διάμεσο διάστημα δώδεκα ετών — τα υψηλότερα επίπεδα PFAS στο αίμα της μητέρας γύρω από τον τοκετό συνδέθηκαν με υψηλότερη πίεση αργότερα στην παιδική ηλικία, πιο καθαρά στην εφηβεία.
Βάρος και παχυσαρκία. Στα παιδιά του Project Viva, τα υψηλότερα επίπεδα PFAS στην εγκυμοσύνη συνδέθηκαν με 13% έως 59% μεγαλύτερο κίνδυνο παχυσαρκίας στα 16 με 20, ανάλογα με την ουσία, με τον δείκτη μάζας σώματος να ανεβαίνει γρηγορότερα από την ηλικία των εννέα περίπου.
Ανάπτυξη και ορμόνες. Η λίστα της EPA περιλαμβάνει επίσης αναπτυξιακές επιδράσεις στα παιδιά — πρόωρη ήβη, μεταβολές στα οστά, αλλαγές στη συμπεριφορά — και παρεμβολή στις φυσικές ορμόνες του οργανισμού.

Τι μπορείτε να κάνετε

Κανείς δεν μπορεί να μηδενίσει την έκθεσή του: τα PFAS μάς φτάνουν από τα τρόφιμα, τη σκόνη και τα καθημερινά προϊόντα, όχι μόνο από το νερό. Το πόσιμο νερό είναι το κομμάτι που ένα σπίτι μπορεί να αλλάξει περισσότερο, και μετράει περισσότερο για ένα μωρό που τρέφεται με βρεφικό γάλα.

Μάθετε τι έχει το νερό σας. Ζητήστε τις αναλύσεις της δικής σας ΔΕΥΑ ή της ΕΥΔΑΠ. Από τον Ιανουάριο του 2026 κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ είναι υποχρεωμένο να παρακολουθεί τα PFAS με δεσμευτικό όριο — περισσότερα εδώ. Μια ιδιωτική γεώτρηση ή ένα πηγάδι χρειάζεται δική του ανάλυση.
Αν υπάρχουν PFAS, καθαρίστε το νερό στη βρύση. Η αντίστροφη όσμωση, ή φίλτρο πιστοποιημένο για μείωση PFAS κατά NSF/ANSI 53 ή 58, τα μειώνει. Βεβαιωθείτε ότι η πιστοποίηση αναφέρει ρητά τα PFAS, και αλλάζετε τα ανταλλακτικά στην ώρα τους. Το βράσιμο δεν αφαιρεί τα PFAS.
Συνεχίστε τον θηλασμό, και ετοιμάζετε το βρεφικό γάλα με ασφαλές νερό.
Πείτε το στον γιατρό σας αν η έκθεσή σας μπορεί να ήταν υψηλή — κοντά σε αεροδρόμιο, εργοστάσιο ή δίκτυο με γνωστή μόλυνση. Οι Εθνικές Ακαδημίες συστήνουν στους γιατρούς να προτείνουν εξέταση αίματος για PFAS σε όσους πιθανόν είχαν υψηλή έκθεση.

Γιατί μας αφορά

Το Ίδρυμα χρηματοδοτεί συστήματα νερού για παιδικά χωριά, ξενώνες και δομές φιλοξενίας στην Ελλάδα, ενώ στη Νέα Υόρκη και το Νιου Τζέρσεϊ χτίζουμε συνεργασίες με οργανισμούς που φιλοξενούν έγκυες, νέες μητέρες και τα μωρά τους. Όσοι ζουν εκεί πίνουν ό,τι νερό έχει το κτήριο.

Γι’ αυτό ζητάμε αποδείξεις, όχι υποσχέσεις. Το σύστημα Twin που τοποθετεί ο συνεργάτης μας NearonYdor στις δομές που χρηματοδοτούμε στην Ελλάδα ελέγχθηκε από το Τμήμα Χημείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών για δεκαπέντε ενώσεις PFAS, μαζί με τις βραχείας αλυσίδας που αφαιρούνται πιο δύσκολα. Μετά τη φίλτρανση, όλες ήταν κάτω από το όριο ανίχνευσης.

Αν θέλετε να μας βοηθήσετε να φέρουμε το ίδιο νερό σε περισσότερες μητέρες και παιδιά, οι τρόποι δωρεάς είναι στη σελίδα δωρεών.

Πηγές

Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA), Our current understanding of the human health and environmental risks of PFAS (ενημέρωση Ιουλίου 2026).
Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR), How PFAS impacts your health (2025) και Breastfeeding and PFAS (2024).
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine, Guidance on PFAS exposure, testing, and clinical follow-up (2022).
Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Breastfeeding and environmental exposures.
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 28 μελετών, PFAS στην εγκυμοσύνη, σάκχαρο και διαβήτης κύησης, Journal of Hazardous Materials (2025).
Mount Sinai, PFAS και μειωμένη γονιμότητα, μελέτη S-PRESTO, Science of the Total Environment (2023).
Project Viva, PFAS στην αρχή της εγκυμοσύνης και λίπος της μητέρας στη μέση ηλικία, Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (2025).
Boston Birth Cohort, PFAS πριν τη γέννηση και αρτηριακή πίεση σε παιδιά 3 έως 18 ετών, Journal of the American Heart Association (2025).
Project Viva, PFAS πριν τη γέννηση και παχυσαρκία στην εφηβεία, Environmental Health Perspectives (2023).
Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA), Reducing PFAS in your drinking water with a home filter.
Έκθεση εργαστηρίου, Τμήμα Χημείας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (δεκαπέντε ενώσεις PFAS, LC-MS/MS).