Μικροπλαστικά στην εγκυμοσύνη: τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τη μητέρα και το μωρό

Τα μικροπλαστικά — θραύσματα πλαστικού μικρότερα από πέντε χιλιοστά — και τα νανοπλαστικά, ακόμη πιο μικρά, βρίσκονται πλέον σχεδόν παντού, και μέσα μας. Για τα PFAS, δεκαετίες έρευνας επιτρέπουν στους υγειονομικούς φορείς να πουν με κάποια βεβαιότητα τι κάνει η έκθεση στην εγκυμοσύνη. Για τα μικροπλαστικά, η έρευνα αυτή μόλις ξεκίνησε. Είναι βέβαιο ότι φτάνουν στη μητέρα, στον πλακούντα και στο μωρό. Τι κάνουν εκεί, κατά το μεγαλύτερο μέρος, δεν το γνωρίζουμε ακόμη.

Γι’ αυτό η σελίδα αυτή κάνει δύο πράγματα. Παρουσιάζει τι έχει βρεθεί, και λέει καθαρά πόσο ισχυρό είναι κάθε εύρημα — μεγάλη ή μικρή μελέτη, ανακοίνωση σε συνέδριο, ή πείραμα σε ζώα. Είναι πολύ διαφορετικά είδη στοιχείων, και ένας ανήσυχος γονιός δικαιούται να ξέρει ποιο είναι ποιο.

Τι έχει βρεθεί στη μητέρα

• Στον πλακούντα — σε κάθε έναν που εξετάστηκε. Σε μελέτη του 2024 στο Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού, οι ερευνητές βρήκαν μικροπλαστικά και στους 62 πλακούντες που εξέτασαν, κυρίως πολυαιθυλένιο, το πλαστικό από σακούλες και μπουκάλια. Στη Χαβάη, οι πλακούντες που τα περιείχαν αυξήθηκαν από το 60% των δειγμάτων του 2006 σε όλα τα δείγματα του 2021. Η ομάδα του Νέου Μεξικού είπε ανοιχτά ότι δεν είναι ακόμη σαφές ποιες επιπτώσεις στην υγεία έχει αυτό, αν έχει.
• Πρόωρος τοκετός: μια πρώτη ένδειξη. Σε μελέτη 175 πλακούντων που παρουσιάστηκε στο συνέδριο της Εταιρείας Μητρικής-Εμβρυϊκής Ιατρικής των ΗΠΑ (SMFM) το 2025, οι πλακούντες από πρόωρους τοκετούς περιείχαν σημαντικά περισσότερα μικρο- και νανοπλαστικά από εκείνους τελειόμηνων κυήσεων. Ήταν ανακοίνωση σε συνέδριο και όχι πλήρης δημοσίευση, και δεν μπορεί να δείξει ότι τα πλαστικά προκάλεσαν τους πρόωρους τοκετούς.
• Υψηλή πίεση στην εγκυμοσύνη: μια πρώτη ένδειξη. Μια μικρή μελέτη από την Κίνα σύγκρινε 15 γυναίκες με υπέρταση της κύησης, μαζί και προεκλαμψία, με 30 γυναίκες χωρίς. Οι ομφάλιοι λώροι τους περιείχαν περίπου μιάμιση φορά περισσότερα μικροπλαστικά. Είναι ένδειξη που αξίζει να ερευνηθεί, όχι ακόμη εύρημα.
• Οι χημικές ουσίες που μεταφέρει το πλαστικό. Τα πλαστικά περιέχουν πρόσθετα όπως φθαλικές ενώσεις και δισφαινόλη Α (BPA), που μπορούν να επηρεάσουν τις ορμόνες, και η εγκυμοσύνη είναι από τις πιο ευαίσθητες περιόδους γι’ αυτό. Μέρος της ανησυχίας αφορά αυτές τις ουσίες, όχι μόνο τα σωματίδια.

Τι έχει βρεθεί στα μωρά και στα παιδιά

Μικροπλαστικά έχουν ανιχνευθεί στον πλακούντα, στο αμνιακό υγρό και στο μηκώνιο — τις πρώτες κενώσεις του νεογνού — άρα η έκθεση αρχίζει πριν από τη γέννηση. Μετά τη γέννηση συνεχίζεται με το τάισμα, και με ό,τι βάζει ένα μωρό στο στόμα του.

• Ανάπτυξη πριν από τη γέννηση: πολύ μικρές μελέτες μέχρι στιγμής. Μια ανασκόπηση του 2024 των δώδεκα ανθρώπινων μελετών που υπήρχαν τότε, με 234 συμμετέχοντες συνολικά, βρήκε ότι η μεγαλύτερη έκθεση συνδεόταν με μικρότερο βάρος και μήκος γέννησης σε κυήσεις όπου το μωρό δεν αναπτυσσόταν καλά. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι όλες εκείνες οι μελέτες ήταν εξαιρετικά μικρές.
• Μπιμπερό. Η θερμότητα είναι αυτό που κάνει το πλαστικό να απελευθερώνει σωματίδια. Σε μελέτη του 2020 στο Nature Food, μπιμπερό από πολυπροπυλένιο απελευθέρωσαν έως 16 εκατομμύρια σωματίδια ανά λίτρο όταν το γάλα ετοιμάστηκε με νερό 70°C, όπως απαιτούν οι οδηγίες ασφαλούς προετοιμασίας, και περισσότερα σε υψηλότερες θερμοκρασίες. Μια ανασκόπηση του 2025 εκτιμά ότι μόνο οι θηλές του μπιμπερό μπορεί να προσθέτουν πάνω από 660.000 σωματίδια τον χρόνο.
• Περισσότερα από τους ενήλικες. Οι συγκεντρώσεις μικροπλαστικών στις κενώσεις των μωρών έχουν βρεθεί περίπου δέκα φορές υψηλότερες από των ενηλίκων.
• Εγκέφαλος και έντερο: μόνο μελέτες σε ζώα. Σε έγκυα ποντίκια, πλαστικά σωματίδια περνούν από τη μητέρα στον εγκέφαλο που αναπτύσσεται, και προκαλούν φλεγμονή στο έντερο και διαταράσσουν τα βακτήριά του. Αν συμβαίνει το ίδιο στα ανθρώπινα μωρά, και τι θα σήμαινε, δεν είναι γνωστό· οι μεγάλες ανθρώπινες μελέτες που θα το απαντούσαν δεν υπάρχουν ακόμη.

Τι μπορείτε να κάνετε

Εδώ μικρές καθημερινές αλλαγές κάνουν πραγματική διαφορά, ιδίως για ένα μωρό που τρέφεται με μπιμπερό. Οι ερευνητές της μελέτης για τα μπιμπερό φρόντισαν να μην τρομάξουν τους γονείς· πρότειναν απλές αλλαγές.

• Κρατήστε τα ζεστά υγρά μακριά από το πλαστικό. Τα γυάλινα ή ανοξείδωτα μπιμπερό αποφεύγουν το πρόβλημα. Με πλαστικά μπιμπερό: μετά την αποστείρωση, αφήστε το μπιμπερό να κρυώσει και ξεπλύνετέ το τρεις φορές με βρασμένο νερό που έχει κρυώσει· ετοιμάστε το γάλα σε γυάλινο ή άλλο μη πλαστικό δοχείο, ακολουθώντας τις συνήθεις οδηγίες ασφαλούς προετοιμασίας, και βάλτε το στο μπιμπερό αφού κρυώσει.
• Μην ξαναζεσταίνετε γάλα ή φαγητό σε πλαστικό, ούτε στον φούρνο μικροκυμάτων ούτε αλλού, και μην ανακινείτε ζεστό γάλα μέσα σε πλαστικό μπιμπερό.
• Το εμφιαλωμένο νερό δεν είναι η λύση. Μελέτη του 2024 μέτρησε περίπου 240.000 πλαστικά σωματίδια σε ένα λίτρο εμφιαλωμένου νερού — περισσότερα στο άρθρο μας. Το φιλτραρισμένο νερό της βρύσης είναι συνήθως η καλύτερη επιλογή.
• Συνεχίστε τον θηλασμό.

Γιατί μας αφορά

Δεν υπάρχει ακόμη δεσμευτικό όριο για τα μικροπλαστικά στο πόσιμο νερό πουθενά. Το Ίδρυμα χρηματοδοτεί συστήματα νερού στη βρύση για παιδικά χωριά, ξενώνες και δομές φιλοξενίας στην Ελλάδα, ενώ στη Νέα Υόρκη και το Νιου Τζέρσεϊ χτίζουμε συνεργασίες με οργανισμούς που φιλοξενούν έγκυες, νέες μητέρες και τα μωρά τους. Για τέτοιες δομές, ένα σύστημα που πληρώνεται μία φορά και συντηρείται τακτικά είναι καλύτερη απάντηση από το εμφιαλωμένο που αγοράζεται κάθε εβδομάδα: φθηνότερο, και χωρίς το πλαστικό.

Αν θέλετε να βοηθήσετε, οι τρόποι δωρεάς είναι στη σελίδα δωρεών.

Πηγές

1. University of New Mexico Health Sciences, μικροπλαστικά σε κάθε πλακούντα που εξετάστηκε, Toxicological Sciences (2024).
2. Harvard T.H. Chan School of Public Health, Microplastics and women’s health: what we’re learning from new research (2026), μαζί με τη σειρά πλακούντων της Χαβάης.
3. Society for Maternal-Fetal Medicine, υψηλές συγκεντρώσεις πλαστικών σε πλακούντες πρόωρων τοκετών, The Pregnancy Meeting (Ιανουάριος 2025).
4. Microplastic exposure in daily life and the risk of pregnancy-induced hypertension, Journal of Hazardous Materials (2025).
5. Impact of microplastics on pregnancy and fetal development: a systematic review, Cureus (2024).
6. Health risks of prenatal and early-life microplastics exposure: a comprehensive review, Environment & Health (2025).
7. Li κ.ά., Microplastic release from the degradation of polypropylene feeding bottles during infant formula preparation, Nature Food (2020), και οι συμβουλές των ερευνητών προς τους γονείς (Trinity College Dublin).
8. Ragusa κ.ά., Raman microspectroscopy detection and characterisation of microplastics in human breastmilk, Polymers (2022).
9. Agency for Toxic Substances and Disease Registry, Breastfeeding and PFAS (2024), για τη σύσταση των CDC και της AAP να συνεχίζεται ο θηλασμός παρά τους περιβαλλοντικούς ρύπους.
10. Bisphenol A and phthalates in diet: an emerging link with pregnancy complications, Nutrients (2020).
11. Qian κ.ά., νανοπλαστικά σε εμφιαλωμένο νερό, Proceedings of the National Academy of Sciences (2024).