Τα όρια της ΕΕ για τα PFAS ισχύουν από τον Ιανουάριο. Οι περισσότεροι δεν το πήραν είδηση.

Στις 12 Ιανουαρίου 2026 άλλαξε κάτι στο ευρωπαϊκό δίκαιο για το πόσιμο νερό που σχεδόν πουθενά δεν καλύφθηκε δημοσιογραφικά. Η αναθεωρημένη Οδηγία για το πόσιμο νερό έθεσε σε εφαρμογή τα όριά της για τα PFAS, και για πρώτη φορά κάθε κράτος μέλος υποχρεούται να τα παρακολουθεί με βάση δεσμευτική τιμή.

Τα PFAS — υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες ουσίες, τα λεγόμενα «αιώνια χημικά» — είναι μια οικογένεια χιλιάδων βιομηχανικών ενώσεων που χρησιμοποιούνται από τη δεκαετία του 1940 σε αντικολλητικές επιστρώσεις, πυροσβεστικούς αφρούς, αδιάβροχα υφάσματα, συσκευασίες τροφίμων και πολλά άλλα. Το παρατσούκλι το κέρδισαν επειδή ο δεσμός άνθρακα-φθορίου που τα συγκρατεί είναι από τους ισχυρότερους στην οργανική χημεία. Δεν διασπώνται ουσιαστικά στο περιβάλλον, και συσσωρεύονται στον ανθρώπινο οργανισμό.

Η Οδηγία δίνει στα κράτη μέλη επιλογή μεταξύ δύο παραμέτρων. Μπορούν να παρακολουθούν το άθροισμα είκοσι συγκεκριμένων ενώσεων PFAS με όριο 0,10 μικρογραμμάρια ανά λίτρο, ή τα ολικά PFAS με όριο 0,50 μικρογραμμάρια ανά λίτρο, ή και τα δύο. Πρόκειται για πολύ μικρά νούμερα, και οφείλουν να είναι: οι ανησυχίες υγείας που συνδέονται με την έκθεση σε PFAS — επιπτώσεις στο ανοσοποιητικό, στη χοληστερόλη, αναπτυξιακές επιπτώσεις, ορισμένοι καρκίνοι — εμφανίζονται σε συγκεντρώσεις πολύ κάτω από οτιδήποτε θα επηρέαζε τη γεύση του νερού.

Ένα δεσμευτικό όριο είναι πραγματική πρόοδος. Είναι επίσης, από μόνο του, λιγότερα απ’ όσα ακούγεται, για τρεις λόγους που αξίζει να ειπωθούν καθαρά.

Ο πρώτος είναι ότι ένα όριο δεν είναι απομάκρυνση. Η παρακολούθηση λέει σε μια εταιρεία ύδρευσης τι υπάρχει στο δίκτυο. Δεν εγκαθιστά τίποτα που να το αφαιρεί, και η απομάκρυνση PFAS σε επίπεδο δικτύου — ενεργός άνθρακας, ιοντοανταλλαγή, μεμβράνες υψηλής πίεσης — είναι ακριβή υποδομή που χτίζεται σε χρόνια, όχι σε μήνες.

Ο δεύτερος είναι ότι είκοσι ενώσεις είναι είκοσι ενώσεις. Η οικογένεια των PFAS φτάνει τις χιλιάδες. Οι βραχείας αλυσίδας ενώσεις που αντικατέστησαν τις διαβόητες μακράς αλυσίδας, όπως το PFOA και το PFOS, είναι δυστυχώς οι δυσκολότερες στη φίλτρανση, γιατί όντας μικρότερες περνούν μέσα από την επεξεργασία που πιάνει τις προκατόχους τους.

Ο τρίτος είναι αυτός που αγγίζει πιο άμεσα τη δουλειά μας. Η συμμόρφωση μετριέται σε επίπεδο ζώνης παροχής. Ένα παιδί δεν πίνει από ζώνη παροχής. Πίνει από μια βρύση σε ένα συγκεκριμένο κτήριο, και ανάμεσα στη μονάδα επεξεργασίας και σε εκείνη τη βρύση παρεμβάλλονται το δίκτυο διανομής, οι σωληνώσεις του ίδιου του κτηρίου, και συχνά μια δεξαμενή που έχει καιρό να κοιτάξει κανείς μέσα της.

Αυτό ακριβώς το κενό είναι ο λόγος ύπαρξης αυτού του Ιδρύματος. Χρηματοδοτούμε συστήματα νερού για παιδικά χωριά και δομές φιλοξενίας — μέρη όπου κανείς από όσους μένουν δεν διάλεξε το κτήριο, και κανείς δεν μπορεί να κάνει κάτι για το νερό του. Το να είσαι νόμιμα εντός ορίων και το να είσαι καθαρός δεν είναι το ίδιο πράγμα, και τα παιδιά απορροφούν περισσότερο από ό,τι υπάρχει, σε σχέση με το σωματικό τους βάρος, απ’ ό,τι οι ενήλικες.

Γι’ αυτό επίσης δεν δεχόμαστε εγκατάσταση χωρίς απόδειξη. Στην Ελλάδα, τα συστήματα που χρηματοδοτεί το Ίδρυμα σχεδιάζονται και τοποθετούνται από τον συνεργάτη μας NearonYdor, και το σύστημα Twin έχει ελεγχθεί ανεξάρτητα από το Τμήμα Χημείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και από το Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ. Ο έλεγχος PFAS κάλυψε δεκαπέντε ενώσεις με LC-MS/MS, μαζί και τις βραχείας αλυσίδας που είναι οι δυσκολότερες στην απομάκρυνση· μετά τη φίλτρανση καθεμία από αυτές βρέθηκε κάτω από το όριο ανίχνευσης. Το ίδιο εργαστήριο εξέτασε οκτώ βαρέα μέταλλα — το ανεπεξέργαστο νερό βρύσης που χρησιμοποιήθηκε στη δοκιμή περιείχε ήδη μόλυβδο σε 2,20 μικρογραμμάρια ανά λίτρο — και μετά τη φίλτρανση και τα οκτώ βρέθηκαν κάτω από το όριο ανίχνευσης. Το Ινστιτούτο Παστέρ, με μεθόδους της Ευρωπαϊκής Φαρμακοποιίας υπό διαπίστευση ΕΣΥΔ, οδήγησε νερό με πάνω από 300 μονάδες σχηματισμού αποικιών ανά χιλιοστόλιτρο στο μηδέν.

Τα δημοσιεύουμε επειδή ένας φιλανθρωπικός οργανισμός που ζητά χρήματα για να τοποθετήσει φίλτρα οφείλει να μπορεί να δείξει ότι τα φίλτρα δουλεύουν, ελεγμένα από κάποιον χωρίς συμφέρον στην απάντηση. Ο εξοπλισμός είναι του συνεργάτη μας, όχι δικός μας — το Ίδρυμα χρηματοδοτεί και συντηρεί, οι τοπικοί ειδικοί εγκαθιστούν — αλλά τα στοιχεία είναι ο λόγος που χρηματοδοτούμε αυτόν τον εξοπλισμό και όχι κάτι φθηνότερο.

Τα νέα ευρωπαϊκά όρια είναι καλό πράγμα και θα θέλαμε να εφαρμοστούν αυστηρά. Στο μεταξύ, τα παιδιά στις δομές που εξυπηρετούμε πίνουν νερό αυτή την εβδομάδα. Σε αυτόν τον χρονικό ορίζοντα δουλεύουμε.

Πηγές: Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, παράμετροι PFAS σε εφαρμογή από τις 12 Ιανουαρίου 2026· Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Νέοι κανόνες της ΕΕ περιορίζουν τα PFAS στο πόσιμο νερό», 12 Ιανουαρίου 2026· εργαστηριακές εκθέσεις, Τμήμα Χημείας ΕΚΠΑ και Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ (διαπίστευση ΕΣΥΔ αρ. 516-5).