Η Αμερική έθεσε τα πρώτα της όρια για τα PFAS. Δύο χρόνια μετά, ξηλώνει κάποια από αυτά.

Επί δεκαετίες οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είχαν κανένα ομοσπονδιακό όριο για τα PFAS στο πόσιμο νερό. Οι πολιτείες ενεργούσαν μεμονωμένα ή καθόλου, τα περισσότερα δίκτυα δεν ήταν υποχρεωμένα να μετρούν, και το αποτέλεσμα ήταν ότι κανείς δεν μπορούσε να πει με βεβαιότητα πόσο εκτεταμένη ήταν η ρύπανση — ενώ η έρευνα εξακολουθούσε να βρίσκει αυτές τις ενώσεις στο αίμα σχεδόν όλων όσων ελέγχονταν.

Αυτό άλλαξε στις 10 Απριλίου 2024, όταν η EPA οριστικοποίησε τον πρώτο εθνικό κανονισμό για τα PFAS στο πόσιμο νερό. Έθεσε δεσμευτικά όρια 4 μερών ανά τρισεκατομμύριο για το PFOA και για το PFOS — εξαιρετικά χαμηλά νούμερα, και εσκεμμένα — μαζί με όρια 10 μερών ανά τρισεκατομμύριο για τα PFHxS, PFNA και τις ενώσεις GenX, και έναν συνδυαστικό δείκτη κινδύνου για μείγματα αυτών συν το PFBS. Στα δημόσια δίκτυα δόθηκε προθεσμία συμμόρφωσης έως τον Απρίλιο του 2029.

Δύο χρόνια μετά, αυτό το πλαίσιο αναδιαμορφώνεται, και όποιος βασίζεται σε αυτό οφείλει να ξέρει ακριβώς ποια κομμάτια εξακολουθούν να ισχύουν.

Τον Μάιο του 2026 η EPA πρότεινε να διατηρήσει τα ανώτατα επίπεδα για το PFOA και το PFOS στα 4 μέρη ανά τρισεκατομμύριο, επιτρέποντας παράλληλα στα δίκτυα να ζητήσουν δύο επιπλέον χρόνια — έως το 2031 — για να τα πετύχουν. Χωριστή πρόταση θα καταργούσε τα όρια για τα PFHxS, PFNA και GenX, καθώς και τον δείκτη κινδύνου. Η δημόσια διαβούλευση για την παράταση έκλεισε τον Ιούλιο του 2026.

Άρα η πρακτική εικόνα σήμερα: οι δύο πιο μελετημένες ενώσεις παραμένουν ρυθμισμένες σε πολύ αυστηρό επίπεδο, με την προθεσμία συμμόρφωσης να μετατίθεται· τα όρια για τις νεότερες ενώσεις αντικατάστασης προτείνονται για κατάργηση σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Αρκετές πολιτείες διατηρούν δικά τους πρότυπα ανεξάρτητα από το τι θα γίνει ομοσπονδιακά, που σημαίνει ότι η απάντηση στο «ρυθμίζεται αυτό το νερό για PFAS;» εξαρτάται όλο και περισσότερο από το σε ποια πολιτεία στέκεστε.

Αξίζει να το βάλουμε δίπλα σε αυτό που έκανε η Ευρώπη. Η αναθεωρημένη Οδηγία της ΕΕ για το πόσιμο νερό έθεσε τα δικά της όρια για τα PFAS σε εφαρμογή στις 12 Ιανουαρίου 2026 — άθροισμα είκοσι συγκεκριμένων ενώσεων στα 0,10 μικρογραμμάρια ανά λίτρο, ή ολικά PFAS στα 0,50. Τα δύο συστήματα είναι δομημένα διαφορετικά: η αμερικανική προσέγγιση κατονομάζει λίγες ενώσεις και τις ρυθμίζει αυστηρά, η ευρωπαϊκή αθροίζει μια ευρεία ομάδα σε υψηλότερο συνολικό κατώφλι. Κανένα από τα δύο δεν καλύπτει μια οικογένεια που φτάνει τις χιλιάδες ενώσεις, και μοιράζονται την ίδια αδυναμία: οι ενώσεις αντικατάστασης που φτάνουν στην αγορά προηγούνται της ρύθμισης αυτών που αντικατέστησαν.

Οι βραχείας αλυσίδας ενώσεις PFAS στις οποίες στράφηκε η βιομηχανία είναι επίσης, δυσάρεστα, οι δυσκολότερες στη φίλτρανση. Ως μικρότερα μόρια, περνούν μέσα από επεξεργασία που συγκρατεί τις μακράς αλυσίδας προκατόχους τους. Μια ρύθμιση που κατονομάζει το PFOA και το PFOS δεν ακολουθεί τη χημεία όταν η χημεία μετακινείται.

Τίποτα από αυτά δεν είναι επιχείρημα απελπισίας, και σίγουρα δεν είναι επιχείρημα κατά της ρύθμισης — ένα ομοσπονδιακό όριο 4 μερών ανά τρισεκατομμύριο για το PFOA είναι σοβαρό μέτρο δημόσιας υγείας που πριν από τρία χρόνια δεν υπήρχε. Είναι επιχείρημα για να μην μπερδεύουμε έναν κανόνα με ένα αποτέλεσμα. Ανάμεσα στο να τεθεί ένα όριο και στο να φύγει ένας ρύπος από μια συγκεκριμένη βρύση παρεμβάλλονται μετρήσεις, χρηματοδότηση, μονάδες επεξεργασίας, κατασκευές και χρόνια.

Η δική μας έγνοια είναι στενότερη από την εθνική πολιτική και πιο άμεση. Τα παιδιά στις δομές που εξυπηρετούμε πίνουν νερό αυτή την εβδομάδα, από ένα κτήριο που κανένα τους δεν διάλεξε, και ούτε μια προθεσμία συμμόρφωσης το 2031 ούτε μία το 2029 αλλάζει τι θα βγει από εκείνη τη βρύση αύριο το πρωί. Αυτό που το αλλάζει είναι ένα σύστημα στο σημείο χρήσης, επιλεγμένο με βάση μέτρηση του τι πραγματικά περιέχει το νερό εκείνου του κτηρίου, και συντηρημένο μετά.

Γι’ αυτό ζητάμε αποδείξεις και όχι προδιαγραφές. Ο συνεργάτης μας NearonYdor έδωσε το σύστημα Twin για έλεγχο σε δεκαπέντε ενώσεις PFAS με LC-MS/MS στο Τμήμα Χημείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών — συμπεριλαμβάνοντας σκόπιμα τις βραχείας αλυσίδας ενώσεις στις οποίες αποτυγχάνουν τα περισσότερα φίλτρα. Μετά τη φίλτρανση, καθεμία από τις δεκαπέντε βρέθηκε κάτω από το όριο ανίχνευσης. Προτιμούμε να χρηματοδοτούμε εξοπλισμό που κάποιος ανεξάρτητος προσπάθησε να τον ρίξει.

Πηγές: US EPA, Εθνικός Πρωτεύων Κανονισμός Πόσιμου Νερού για τα PFAS, 10 Απριλίου 2024· ανακοίνωση της EPA για τη διατήρηση των ανώτατων επιπέδων PFOA και PFOS και οι προτεινόμενοι κανόνες παράτασης και κατάργησης, Μάιος 2026· Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184· εργαστηριακή έκθεση, Τμήμα Χημείας ΕΚΠΑ.